Моҳларойим туркий девонларининг ЎзРФА Шарқшунослик институти фондидаги қўлёзмалари матний қиёси
Адабиётшунослик
##semicolon##
https://doi.org/10.66803/2023.2.59##semicolon##
Қўқон адабий муҳити##common.commaListSeparator## туркий маликалар титули##common.commaListSeparator## Моҳлаойим##common.commaListSeparator## Нодира##common.commaListSeparator## Комила##common.commaListSeparator## Макнуна,##common.commaListSeparator## М. Қодирова##common.commaListSeparator## туркий девон##common.commaListSeparator## нашр##common.commaListSeparator## шеър##common.commaListSeparator## матний қиёс##article.abstract##
Қўқон адабий муҳитига Қўқон хони, шоҳ ва шоир Амир
Умархон (1787–1822; ҳукмронлик даври 1810–1822) асос солган,
ривожлантирган. Унинг завжаси, Қўқон маликаси Моҳларойим эса
мазкур муҳит таркибида шоиралар силсиласини ташкил этган ва айни
шу жиҳати билан бошқа-ошқа адабий муҳитлардан фарқ қилади.
Қўқон маликаси, шоира, давлат арбоби, боний, воқифалик фаолияти
билан шуҳрат қозонган Моҳларойимнинг ҳаёти, фаолияти, унинг
Нодира, Комила, Макнуна тахаллусларида яратган шеърий девонлари
кўплаб устозлар томонидан ўрганилган. Турли фондлар, шахсий
кутубхоналардаги қўлёзмалари аниқланиб, тадқиқ этилган, илмий
истифодага киритилган. Бу жараёнда, айниқса, профессор М. Қодирова
изланишлари алоҳида аҳамият касб этади. Бироқ кейинги тадқиқотлар
натижасида М. Қодирова томонидан аниқланган қўлёзмаларнинг
аксарияти кўрсатилган ўрнида йўқлигини, шоира адабий мероси
манбалари асосан ЎзРФА Шарқшунослик институти фондида
сақланиб қолгани маълум бўлди.
Мақолада Нодирабегим қўлёзма девони ва нашрлардаги матнлар
тафовути таҳлили берилиб, фарқли жиҳатлари кўрсатилди. Матний қиёс
натижасида муайян сабаблари билан нашрларга кирмай қолган 5 байт,
1 ўзбекча ва 5 форсча ғазали аниқланиб, илмий янгилик сифатида талқин
этилган. Мазкур шеърларнинг шоира ижодий мероси нашрининг
тўлдирилган нусхасини яратишда манба сифатидаги ўрни белгиланган.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
##submission.citations##
Авазмуҳаммад Аттор. Туҳфат ат-таворихи хоний. РФА
Шарқшунослик институти Санкт-Петербург бўлими. Инв. С.440.
Айний С. Намунаи адабиёти тожик. 1926.
Алавия М. Нодира // Ўзбекистон хотин-қизлари. 1957. № 4. Б. 83–87.
Алишер Навоий. Ғазаллар. Фузулий. Ғазаллар. ЎзР ФА ШИ
қўлёзмаси, инв. 2223.
Билқис бинти Шароҳил (Яман маликаси) //
https://islom.uz/maqola/15912.
Девони Макнуна. ЎзР ФА ШИ қўлёзмаси, инв. 7766.
Девони Фузулий. ЎзР ФА ШИ қўлёзмаси, инв. 150.
Диван Амири. Собрание восточных рукописей Акедемии Наук
Республики Узбекистон. Литература (Диваны) Т. I. Ташкент, 2017.
Диван Надиры. Диван Макнуны / Собрание восточных
рукописей Акедемии Наук Республики Узбекистан. Литература
(Диваны). Т. II. Ташкент, 2023. С. 489-491.
Ёрқин Ш. Нодира ва шеърҳои у. Кобул, 1989.
Жалолов Т. Ўзбек шоиралари. Тошкент, 1-китоб. 1970.
Зоҳидов В. Ўзбек адабиёти тарихидан. Тошкент, 1961.
Зуннун Ҳ. Шоира Нодирахоним // Ўқитувчилар газетаси, 17 май,
Нодира (Ғазаллар) / Нашрга тайёрловчи Азиз Қаюмов. Тошкент,
Нодира. Девон. ЎзР ФА ШИ Асосий фонд қўлёзмаси, инв. 4182.
Нодира. Девон. ЎзР ФА ШИ Ҳ. Сулаймонов фонди қўлёзмаси,
инв. 313.
Нодира-Комила. Девон / Нашрга тайёрловчи: Қодирова М.
Тошкент, 2001.
Олимий Л. Нодира // Билим ўчоғи. 1923. № 2-3. Б.28–36.
Пўлоджон Домулла Қаюмов. Тазкираи Қайюмий / Нашрга
тайёрловчи: акад. А.Қаюмов. Тошкент, 1998.
Рашидов Ў. Нодира. / Ёрқин ҳаёт. 1940. №4. Б. 12–15.
Рашидов Ў. Уч шоира. Тошкент, 1958.
Сулаймонова С. Суғд воҳасида Ғарбий Турк хоқонлигининг
бошқаруви // Тарих фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) ...
дисс. автореф. Қарши, 2022.
Увайсий. Девон. / Нашрга тайёрловчи Ҳ. Раззоқов, У. Қосимов,
Ғ. Абдуллаев, Н. Маматов. Тошкент, 1963.
Увайсий. Нодира. Ўзбек шоиралари баёзи / Тузувчи ва сўз боши
муаллифи: М. Қодирова. Тошкент, 1993.
Усмон Т. Бисту се ажиба. Душенбе, 1958.
Хатун // https://ru.wikipedia.org/wiki/ Хатун.
Қаюмов А. Қўқон адабий муҳити. Тошкент, 1961.
Қаюмов А. Нодира / Ўзбек тили ва адабиёти масалалари. 1958.
№1. Б.35– 41.
Қаюмов А. Шоира Нодира // Ўзбек тили ва адабиёти масалалари.
№ 4. Б.11–16.
Қаюмов П. Хўқанд тарихи ва адабиёти / Нашрга тайёрловчи:
А.Қаюмов. Тошкент, 2011.
Қобилова З. Амирий шеърияти.Тошкент: Фан, 2010.
Қодирова М. Дилшод: ҳаёти ва ижоди. Тошкент, 1971.
Қодирова М. Нодира ҳаёти ва ижоди. Тошкент, 1964.
Қодирова М. Нодира: ҳаёти ва ижоди. Тошкент, 1965.
Қодирова М. Шеърият ва муҳаббат маликаси. Тошкент, 1998.
Қодирова М. Шоира Анбар Отин. Тошкент, 1991.
Қодирова М. Шоира Муаззамхон. Тошкент, 1992.
##submission.downloads##
##submissions.published##
##issue.issue##
##section.section##
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by4.footer##Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Manba ko'rsatilgan holda erkin foydalanish va moslashtirishga ruxsat etiladi.