Ҳабибуллоҳ Хоразмий девони ва шеърларидан намуна

Адабиётшунослик

##article.authors##

  • Erkin Mirkomilov

##semicolon##

Ҳабибуллоҳ Хоразмий##common.commaListSeparator## “Девони Ҳабиб”,##common.commaListSeparator## Хива адабий муҳити##common.commaListSeparator## қўлёзма нусхалар##common.commaListSeparator## девоннавислик##common.commaListSeparator## йиғма-қиёсий матн,##common.commaListSeparator## тахмиснавислик##common.commaListSeparator## адабий издошлик##common.commaListSeparator## зуллисонайн

##article.abstract##

Муҳаммад Раҳимхон II Феруз (1845–1910; ҳукмронлиги 1864–1910) асос солган Хива адабий муҳити девоннавислик, назирачилик ва тахмиснавислик каби мумтоз анъаналар ривожига, янги ижодкорларнинг етишиб чиқишига хизмат қилган. Мақолада Хива адабий муҳити вакилларидан Мулла Ҳабибуллоҳ Хоразмийнинг “Ҳабиб” тахаллусида тузган девонининг қўлёзма нусхалари асосида ўрганилди. Табибий, Ходим, Лаффасий тазкиралари ёрдамида таржимаи ҳоли тикланди. Ҳабиб девонининг Ўзбекистон Фанлар академияси Шарқшунослик институтида сақланаётган тўрт қўлёзма нусхаси тавсифланиб, нусхаларнинг кўчирилиш санаси, котиблари, ҳажми, жанрий таркиби ва шеърларнинг жойлашиш тартиби ўзаро қиёсланди. Ғазал, мухаммас, мусаддас ва қасидаларнинг қўлёзмалардаги тақсимоти, туркий ва форсий шеърлар нисбати аниқланди. Тадқиқотда 946 рақамли қўлёзманинг нисбатан тўлиқлиги асосланиб, унинг йиғма-қиёсий матн тайёрлашда таянч нусха сифатида танлангани, қолган нусхаларнинг матнни тўлдириш ва вариантларни аниқлашдаги аҳамияти кўрсатилди. Мақола Ҳабибуллоҳ Хоразмий адабий меросини илмий муомалага киритиш ва Хива адабий муҳитидаги ижодий ворисийлигини ёритишга хизмат қилади. Шоир шеърларидан олинган
намуналар илк бора эълон қилинмоқда.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

##submission.citations##

Аҳмад Табибий. Мажмуаи шуарои пайрави Ферузшоҳий. ЎзР ФА ШИ, қўлёзма №1152.

Бобожон Тарроҳ – Ходим. Хоразм навозандалари / Нашрга тайёрловчи: Давлатёр Раҳим. – Тошкент, 1994.

Дўстова С. Лаффасийнинг “Тазкираи шуаро” асари ва унинг қиёсий-матний тадқиқи. – Тошкент, 2023.

Кентаева Г. XIX asr oxiri XX asr boshlarida Xiva adabiy muhitida Habibiyning o‘rni va devoni qo‘lyozmalari haqida // Tadqiqotlar. 2025. 70(1). Б. 5–9.

Умарова С.З. Diwanism in the Literary Environment of Khiva in the XIX – Early XX Centuries // International Journal of Social Science Research and Review. 2022. Vol. 5, № 8. P. 196–200.

Хайтбоева З.Ф. XIX asr oxiri XX asr boshlarida Xiva adabiy muhitida Habibiyning o‘rni // Ta’lim va rivojlanish tahlili. 2024. 4(4). Б. 59–61.

Хайтбоева З.Ф. Лаффасий ва Бобожон Тарроҳ тазкираларида Ҳабибулло Охунд Хабибийнинг автобиографияси // Назарий ва амалий фанлардаги устувор ислоҳотлар ва замонавий таълимнинг инновацион йўналишлари. 2024. 1(11). Б. 213–215.

Эркинов А. “Муҳаммад Раҳимхон II (1864–1910) ва унинг сарой адабий муҳити” // Антик давр цивилизацияси тараққиётида Хоразмнинг ўрни. Республика илмий анжумани материаллари. Хива, 2011 й. Б. 104–106.

Эркинов А. Поездка А.Н. Самойловича в Хивинское ханство в 1908 году и оценка им литературной среды // II Востоковедческие чтения памяти Н. П. Остроумова. Сборник материалов. – Ташкент, 2010. – С. 116–126.

Эркинов А. Тимуридский маньеризм в литературной среде Хивы при Мухаммад Рахим-хане II (на примере антологии “Маджму‘а- йи шу‘ара-йи Фируз-шахи”) / Timurid mannerism in the literary context of Khiva under Muhammad Rahim-khan II (Based on the anthology Majmu‘a-yi shu‘ara-yi Firuz-shahi) // Вестник МИЦАИ / Bulletin of IICAS. Volume 8. 2008. – Р. 58–65.

Эркинов А., Полвонов Н., Аминов Ҳ. Муҳаммад Раҳимхон II – Феруз кутубхонаси феҳристи. – Тошкент, 2010.

Юсуф Баёний. Шажараи Хоразмшоҳий. ЎзР ФА ШИ қўлёзмаси, №9596.

Ҳабибуллоҳ Хоразмий. Девони. ЎзР ФА ШИ қўлёзмаси, №1142/III, вв. 190б–247а.

Ҳабибуллоҳ Хоразмий. Девони. ЎзР ФА ШИ қўлёзмаси, №6677/VII, вв.189б–195а.

Ҳабибуллоҳ Хоразмий. Девони. ЎзР ФА ШИ қўлёзмаси, №7086/III, вв. 141б–181б.

Ҳабибуллоҳ Хоразмий. Девони. ЎзР ФА ШИ қўлёзмаси, №946.

Ҳасанмурод Лаффасий. Тазкираи шуаро / Нашрга тайёрловчи: П. Бобожонов. – Урганч, 1992.

Erkinov, A. & Vahidov, Sh. Une source méconnue pour l’étude de la production de livres à la cour de Muhammad Rahim II (Khiva, fin XIXe s.) // Patrimoine manuscrit et vie intellectuelle de l’Asie centrale islamique. Cahiers d’Asie Centrale, 7 / A. Muminov, F. Richard & M. Szuppe (Eds.). IFEAC–Édisud, Tashkent–Aix-en- Provence, 1999. – Р. 175–193.

##submission.downloads##

##submissions.published##

2025-10-09

##issue.issue##

##section.section##

Articles