TABOBATDA VORISLIK: MASIHIY VA IBN SINO
Fan va madaniyat tarixi
##semicolon##
https://doi.org/10.66803/2026.1.185##semicolon##
Abu Sahl Masihiy##common.commaListSeparator## Abu Ali ibn Sino##common.commaListSeparator## “Kitob al-mi’a”##common.commaListSeparator## “Tib qonunlari”##common.commaListSeparator## Musulmon renessansi##common.commaListSeparator## X asr musulmon tabobati##common.commaListSeparator## o‘rta asr tibbiy ensiklopediyalari##common.commaListSeparator## musulmon tabobati tarixi##article.abstract##
Ushbu maqolada Markaziy Osiyodagi birinchi madaniy yuksalish davrining mashhur olimlaridan Abu Sahl Masihiy va Abu Ali ibn Sinoning tibga oid ensiklopedik xarakterdagi asarlarini qiyoslash orqali o‘sha davr tabobatidagi vorislikni ko‘rsatish maqsad qilingan. Buning uchun Masihiyning arab tilidagi “Tib san’ati bo‘yicha yuz kitob” asarining tuzilishi va mazmuni Ibn Sinoning “Tib qonunlari”niki bilan taqqoslandi. Masihiy asarida ham, Ibn Sinonikida ham o‘sha davr tabobatining nazariy va amaliy masalalari, sodda va murakkab dorilar haqida ma’lumot berilgan. “Yuz kitob”da bu ma’lumotlar ancha qisqa va yetarli darajada tizimlashtirilmagan. Undan farqli o‘laroq “Tib qonunlari”da nazariya va amaliyot, dorishunoslik mavzulari aniq tizimlashtirilib, besh kitobga bo‘lingan va har bir kitobda ma’lumotlar ichki tasnif asosida berilgan. Masihiyda ayrim hollarda nazariy va amaliy mavzularning aralash kelishi kuzatiladi, Ibn Sinoda esa amaliyot nazariyaga qurilgan. Masihiyning Xorazm Ma’mun akademiyasida Ibn Sinoga ustozlik qilganini va bu ikki asar o‘rtasidagi o‘xshash jihatlarni inobatga olsak, “Yuz kitob” “Tib qonunlari”ga model yoki dastur bo‘lib xizmat qilgan, deyish mumkin.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
##submission.citations##
Akel, Y.H. (2023). From the “Hundred Books on the Skills of Medicine” to “The Canon of Medicine”– Written monuments of the Orient, vol. 9, № 1. – P. 91–100.
Abū Sahl al-Masīhī. (2000). Kitāb al-mi’a fi al-ṭibb. Damascus: French Institute for Arab Studies.
Abū Sahl al-Masīhī. (2004). Kitāb al-mi’a fi al-ṭibb. Beirut: Biblion Publishing House.
Abū Sahl al-Masīhī. (2005). Kitāb al-mi’a fi al-ṭibb. Tehran: Iranian University of Medical
Sciences, Institute of Medical History, Islamic and Complementary Medicine.
Sezgin, F. (1970). Geschichte des Arabischen Schrifttums. Leiden, B III. [Sezgin F. History of Arabic Literature. Leiden, vol. III].
Abu Ali ibn Sino. (1983). Tib qonunlari. I kitob. – Arabchadan tarjima: A. Rasulev, S. Mirzayev, U.I. Karimov, A. Murodov. Toshkent. [Abū ʿAlī ibn Sīnā. (1983). Canon of Medicine. Book 1. Translated from Arabic by A. Rasulev, S. Mirzaev, U.I. Karimov, A. Muradov. Tashkent.
(in Uzbek)].
Abu Ali ibn Sino. (1982). Tib qonunlari. II kitob. – Arabchadan tarjima: S. Mirzayev, A. Rasulev, U.I. Karimov, A. Murodov, Q. Munirov. Toshkent. [Abū ʿAlī ibn Sīnā, (1982). Canon of Medicine. Book 2. – Translated from Arabic by S. Mirzaev, A. Rasulev, U. Karimov, A. Muradov, Q. Munirov. Tashkent. (in Uzbek)].
Abu Ali ibn Sino. (1979). Tib qonunlari. III (1) kitob. – Arabchadan tarjima: A. Rasulev, A.P. Qayumov. Toshkent. [Abū ʿAlī ibn Sīnā. (1979). Canon of Medicine, Book 3 (1). – Translated from Arabic by A. Rasulev, A.P. Qayumov. Tashkent. (in Uzbek)].
Abu Ali ibn Sino. (1980). Tib qonunlari. III (2) kitob. – Arabchadan tarjima: S. Mirzayev, A. Rasulev. Toshkent. [Abū ʿAlī ibn Sīnā (1980). Canon of Medicine, Book 3 (2). – Translated from Arabic by S. Mirzaev, A. Rasulev. Tashkent. (in Uzbek)].
Abu Ali ibn Sino. (1980.4) Tib qonunlari. IV kitob. – Arabchadan tarjima: A. Rasulev, A. O‘rinboyev. Toshkent. [Abū ʿAlī ibn Sīnā, (1980.4). Canon of Medicine. Book 4. – Translated from Arabic by A. Rasulev, A. Urunbaev. Tashkent. (in Uzbek)].
Abu Ali ibn Sino. (1980.5) Tib qonunlari. V kitob. – Arabchadan tarjima: U.I. Karimov. Toshkent, 1980 [Abū ʿAlī ibn Sīnā. (1980.5). Canon of Medicine. Book 5. – Translated from Arabic by U.I. Karimov. Tashkent. (in Uzbek)].
Abu Rayhon, Beruniy. (1968). Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar. – Tarjimon A. Rasulov. Izohlarni I.Abdullayev va A.Rasulov tuzgan. Tanlangan asarlar. T. 1. Toshkent. [Abū al-Rayḥān al-Bīrūnī. (1968). Selected Works, I. Chronology. – Translated from Arabic by
A. Rasulev, notes by I. Abdullaev & Rasulev. Tashkent. (in Uzbek)].
Abu Sahl al-Masihiy. Kitob al-mi’a fi sino’at at-tibbiya. O‘zR FAShI qo‘lyozmasi, № 12970 [Abū Sahl al-Masīhī. Kitob al-mi’a fi al-ṣinā ’at al-ṭibbiyya. Manuscript of the Al-Biruni Institute of Oriental Studies collection, N 12970].
Bagirova, S.G. (1987). Sochineniye “Tatimma sivan al-xikma” al-Bayxaki kak obrazes srednevekovogo ensiklopedicheskogo spravochnika. Tashkent, [Bagirova, S.G. (1987). Al-Bayhaqi’s work “Tatimma Sivan al-Hikma” as an example of a medieval encyclopaedic
reference work. Tashkent. (in Russian)].
Bulgakov, P.G. (1972). Jizn i trudi Beruni. Tashkent. [Bulgakov, P.G. The Life and Works of Beruni. Tashkent. 1972. (in Russian)].
Zavadovskiy Yu.N. (1980). Abu Ali ibn Sina. Jizn i tvorchestvo. Dushanbe. [Zavadovsky, Yu. N. (1980). Abu Ali ibn Sina: Life and Work. Dushanbe. (in Russian)].
Ibn Abi Usaybi’a. (1982). Uyun al-anbo fi tabaqot al-atibbo. Qohira, J.1, 1882 m. (arab tilida) [Ibn Abī Uṣaybiʿa. (1982). ʿUyūn al-anbāʾ fī ṭabaqāt al-aṭibbāʾ, vol. 1. Cairo. (in Arabic)].
Karimov U.I. (1980). Sredneaziatskiye vrachi epoxi Ibn Sini. – Sb. Abu Ali ibn Sina i yestestvennie nauki. Tashkent. [Karimov, U.I. (1980). Central Asian Physicians of the Era of Ibn Sina. In: Abu Ali ibn Sina and the Natural Sciences. Tashkent. (in Russian)].
Matviyevskaya G.P., Rozenfeld B.A. (1983). Matematiki i astronomi musulmanskogo srednevekovya i ix trudi (VIII–XVII vv.). T. 2, Moskva, 1983 [Matvievskaya, G.P., and Rosenfeld, B.A. (1983). Mathematicians and Astronomers of the Muslim Middle Ages and Their
Works (8th–17th centuries), vol. 2, Moscow. (in Russian)].
Sobraniye vostochnix rukopisey Akademii nauk Respubliki Uzbekistan. Meditsina. (2000). – Sostaviteli: X.Xikmatullayev, S.U. Karimova. Tashkent, [Collection of Oriental Manuscripts of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan. Medicine. (1980). – Edited by: H. Hikmatullaev, S.U. Karimova. Tashkent. (in Russian)].
##submission.downloads##
##submissions.published##
##issue.issue##
##section.section##
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by4.footer##Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida tarqatiladi. Manba ko'rsatilgan holda erkin foydalanish va moslashtirishga ruxsat etiladi.