XVII аср Марказий Осиё жўнг тўпламларида уруш диёри масаласи

Исломшунослик

##article.authors##

  • Саидакбар Мухаммадаминов

##semicolon##

https://doi.org/10.66803/2023.2.61

##semicolon##

дор ал-харб (уруш диёри),##common.commaListSeparator## дор ал-ислом (ислом диёри),##common.commaListSeparator## ислом ҳуқуқи (фиқҳ),##common.commaListSeparator## ҳукм (фатво),##common.commaListSeparator## фиқҳий масалалар тўплами (жўнг),##common.commaListSeparator## Шайбонийлар##common.commaListSeparator## Сафавийлар##common.commaListSeparator## уламолар.

##article.abstract##

Мазкур мақолада Бухорода XVII асрда тузилган “жўнг”дан
(фиқҳий масала ва фатволар тўплами) ўрин олган шиа тоифасининг
ақидавий қарашлари ҳақида ва Хирот шаҳри дор ал-харбми ёки йўқми,
деган сўровга жавоб тарзида тузилган фатволар матни ҳақида бўлиб,
улар Шайбонийлар анқироғи Убайдуллоҳхон(1533–1539) ва Абдул-
лоҳхон II (1583–1598) даврида тузилган. Бу фатволар Хуросон
ҳудудидаги бир неча шаҳарларни босиб олиб жумладан, Ҳирот шаҳри ва
у ерда ўз диний сиёсатини ўтказган сафавийларга қарши қаратилган.
Мазкур фатволар ЎзРФАШИда сақланаётган № 10727 рақамли
“Мухтасар ал-виқоя маъ жўнг” тўпламидан ўрин олган. Ушбу фатволарни тузишда Шайбонийлар даврида яшаган бир қатор йирик
Бухоро уламолари жумладан, қози Нуриддин Муҳаммад, Муҳаммад
Шариф Бухорий, Муҳаммад Амин муфтий ал-Бухорий кабилар иштирок
этишган. Жўнгда аниқланган фатволарнинг асосий моҳияти Сафавийлар
сафида бўлган қизилбошчилар томонидан босиб олинган Ҳирот шаҳри
эндиликда дор ал-харб диёрига айланиши ва шу шаҳарни бошқариб
турган қизилбошлиларга қарши харбий юришнинг легитимлигини
асослашдан иборат бўлган.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

##submission.citations##

Абу Бакр Заҳир ад-дин ал-Марғиноний. ал-Фатово аз-заҳирийа.

ЎзР ФА ШИ Асосий фонд қўлёзмаси, № 5803.

Абу Бакр Муҳаммад ибн Аҳмад ас-Самарқандий. Шарҳ таъвилот

аҳл ас-сунна. ЎзР ФА ШИ Асосий фонд қўлёзмаси, № 3249.

Абу-л-Фатҳ Бурҳониддин Носир ибн Абдуссайид ибн Али

ал-Муттаризий ал-Хоразмий. Ал-Муғриб. ЎзР ФА ШИ Асосий

фонд қўлёзмаси, № 9761.

Ал-Ҳасан Али ибн Аҳмад ал-Воҳидий. Ал-Васит фи ат-тафсир.

ЎзР ФА ШИ Асосий фонд қўлёзмаси, № 3156.

Ал-Ҳасан ибн Муса ан-Наубахти. Шиитские секты / Перевод с

арабского, исследование и комментарий С.М. Прозорова.

Москва, 1973.

Бабаджанов Б.М. Кокандское ханство: власть, политика,

религия. Токио–Ташкент, 2010.

Вамбери Ҳ. Бухоро ёхуд Мовароуннаҳр тарихи / Нашрга

тайёрловчи Сирожиддин Аҳмад. Тошкент, 1990.

Ислом. Энциклопедияси: А-Ҳ / З. Ҳусниддинов таҳрири остида.

Тошкент, 2004.

Камалиддинов Ш.С. Китаб ал-ансаб. Абу Са‘да Абдалкарима

ибн Мухаммада ас-Сам‘ани как источник по истории и истории

культуры Средней Азии. Ташкент, 1993.

Мавлавий Амир Боқий ибн Амир Шариф. Жўнг. ЎзР ФА ШИ

Асосий фонд қўлёзмаси, № 4926.

Маъолим ад-дин. (муаллифи номаълум) ЎзР ФА ШИ Асосий

фонд қўлёзмаси, № 10301.

Мирза Абдал‘азим Сами. Тарих-и Салатин-и Мангитийа

(История Мангытских государей) / Изд. текста, предисловие,

перевод и примечания Л.М. Епифановой. Москва, 1962.

Муҳаммад Шариф Муфтий. Рисола ал-машкурийа. ЎзР ФА ШИ

Асосий фонд қўлёзмаси, № 5513.

Муҳаммад Шариф Муфтий. Рисола дар масоил аз Муҳаммад

Шариф Ҳусайний муфтий. ЎзР ФА ШИ Асосий фонд

қўлёзмаси, № 7582/III.

Собрания Восточных рукописей Академии наук Узбекской

ССР (каталог) / Под редакцией и при участии А.А. Семенова.

Т.IV. Ташкент, 1957.

Собрания Восточных рукописей Академии наук Узбекской

ССР (каталог) / Под редакцией и при участии А.А. Семенова и

Д.Г Вороновского. Т.VI. Ташкент, 1963.

Собрания Восточных рукописей Академии наук Узбекской

ССР (каталог) / Под редакцией и при участии А.А. Семенова и

Д.Г. Вороновского. Т.VIII. Ташкент, 1967.

Собрания Восточных рукописей Академии наук Узбекской

ССР (каталог) / Под редакцией и при участии А. Урунбаева и

Р.П. Джалиловой. Т.XI. Ташкент, 1987.

Убайдуллоҳ ибн Масъуд ал-Маҳбубий ал-Бухорий. Мухтасар

ал-виқоя [маъ жўнг]. ЎзР ФА ШИ Асосий фонд қўлёзмаси,

№ 10727.

Ҳофиз Таниш ал-Бухорий. Абдулланома (Шарафномайи

шоҳий) Иккинчи китоб / Форс тилидан С. Мирзаев ва

Ю. Ҳакимджанов тарж.; Изоҳлар муаллифи: Б. Аҳмедов.

Тошкент, 2000.

Hisao Komatsu. From Holy War to Autonomy: Dār al-Islām

Imagined by Turkestani Muslim Intellectuals // Cahier d’Asie

Centrale. 17/18 2009. Р. 449–475.

Jürgen Paul. Two ǧung Manuscripts from Late Nineteenth-Century

Bukhara // Personal Manuscripts: Copying, Drafting, Taking Notes.

Edited by David Durand-Guédy and Jürgen Paul. Berlin/Boston.

P. 360–362.

Mukhammadaminov S.A. Jung – the collection of practicing

traditional judge of Central Asia (end of 16th century – 19th

century). // https://ifeac.hypotheses.org/3217 2016.

##submission.downloads##

##submissions.published##

2023-12-22

##issue.issue##

##section.section##

Articles