БЕРУНИЙНИНГ ИСЛОМ ТАРИХШУНОСЛИГИДА ТАРИХИЙ ТАНҚИДГА ҚЎШГАН ҲИССАСИ ВА ЕТАКЧИ РОЛИ

##article.authors##

  • Mustafo Demirchi

##semicolon##

https://doi.org/10.66803/2024.2.6

##semicolon##

Беруний,##common.commaListSeparator## танқид,##common.commaListSeparator## тадқиқот,##common.commaListSeparator## усул,##common.commaListSeparator## ижтимоий фанлар,##common.commaListSeparator## тарихшунослик.

##article.abstract##

Ислом олами илмий жиҳатдан энг самарали бўлган даврда (Х аср)
Хоразмда яшаган Абу Райҳон Беруний илм-фан тарихидаги энг буюк
алломалардан биридир. Беруний ўз тафаккур оламида геология,
тарих, физика, математика, астрономия, география, геология ва
геодезия, тиббиёт, фармация ва фалсафа каби турли соҳаларни
бирлаштирган асарлар яратди. У ўзигача бўлган барча
маълумотларга танқидий ёндашиб, текшириб, хатоларини аниқлади.
Ақл-заковати, кузатиш қобилияти, ахборотни бошқариш услуби ва
тизимли танқид ҳамда текшириш қобилиятлари туфайли унинг
қарашлари бугунги кунда ҳам ўз кучини сақлаб қолган. У табиий
фанларда экспериментал, астрономия ва география каби соҳаларда
“математик исбот”, ижтимоий фанларда танқид ва текшириш
усулларидан моҳирона фойдаланди. Тафаккур оламида табиий ва
ижтимоий фанларни муваффақиятли уйғунлаштириб, оригинал
натижаларга эришди.
Абу Яқуб Исҳоқ ал-Киндий ва Абу Бакр Закариё ар-Розий
унинг илмдаги кашшофлари эди. У бир ҳақиқий мусулмон сифатида
илмий фаолият юритган, ислом эътиқодига таяниб умр кечирган.
“Ижтимоий фанлар” тушунчасини биринчи бўлиб қўллаган шахс
ал-Берунийдир. У ижтимоий фанларнинг кўплаб соҳаларида
кашфиётлар қилди. У тарих, дин, фалсафани реал ва танқидий нуқтаи
назардан ўрганиб, танқидий тарихшуносликка асос солди. Беруний
асарларида замондош олимларнинг илмий қарашларини кўрамиз.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

##submission.citations##

Bruce R. Reichenbach. Introduction to Critical Thinking USA:

Library of Congress, 2001.

Dani Ahmef Hasan. Alberuni's Indica: A record of the cultural history

of South Asia about A.D. 1030. University of Islamabad Press,

Islamabad, 1979.

Ebû Reyhan Muhammed b. Ahmed Birûnî, Tahkîk-u Mâ li'l u Mâ li'l

u Mâ li'l-Hind min Makûletin Hind min Makûletin Makbûletin fî Akli

ev Merzûle. / Tahkîk, Eduard Sachau, Makbuletin fî Akli ev Merzûle,

Ed. Fuat Sezgin. London, 1887.

Ebû Reyhan Muhammed b. Ahmed Birûnî. Beruni's India. /

Translated by Edward C. Sachau, Edit, Fuat Sezgin. London, 1910.

Ebû Reyhan Muhammed b. Ahmed Birûnî. İstihraci'l-Evtar, Fi

Dairatu. / Tahkîk, Ahmet Said Demirtas. Cairo, 1965.

Ebû Reyhan Muhammed b. Ahmed Birûnî. Kitâbü'l-Cemâhir fî Ma’rifeti’l

Cemâhir / Translated by Emine Sonnur Özcan). Ankara, 2017.

Ebû Reyhan Muhammed b. Ahmed Birûnî. Makâle fî Hakayeti Ehli’lHind fî İstihrâci’l Umr / Published. Z. V. Togan, Islamic Studies Institute

Journal Supplement, Islamic Studies Institute Journal Supplement,

Islamic Studies Institute Journal Supplement. Istanbul, 1954.

Ebû Reyhan Muhammed b. Ahmed Birûnî. Tahdîd Nihâyât

Al-Âmâkın li Tashih Masâfât Âmâkın li Tashih Masâfât Al-Masâkın /

Translated by Kivameddin Burslan. Ankara, 2015.

Ebû Reyhan Muhammed b. Ahmed Birûnî. Tahdîd Nihâyâti’l-Emâkin

li Tashîhi Emakin li Tashîhi Mesâfâti'l- Mesâfâti'l-Mesâkin, Mesâkin

and Neşr. Muhammed Tavid Tanci, Tahdîd Nihâyâti'l-Emâkin li

Tashîhi Emakin li Tashîhi Mesâfâti'l. Ankara, 1962.

Ebû Reyhan Muhammed b. Ahmed Birûnî. The Chronology, The

Chronology of Ancient Nations, The Chronology of Ancient Nations /

Translated by y of Ancient Nations, Eduard Sachau. Frankfurt, 1984.

Ebû Reyhan Muhammed b. Ahmed. Âsâru'l-Bâkıye ani'l Bâkıye ani'l

Bâkıye ani'l-Kurûni’l Hâliye Kurûni'l Hâliye. / Tahkîk, Eduard

Sachau, trc. Ahsen Batur. Istanbul, 2011.

Franz Rosenthal. On Some of Beyruni’s Presuppositions Regarding

the Theory and Method of Knowledge / Translated by Prof. Dr.

Mübahat Türker Küyel, Biruniye Armağan. Ankara, 1974.

Mustafa Lebib Аbdulgina. Dirasata Fi Philosophy'l-'lm'Indel Biruni.

Cairo, 1996.

Seyyit Hüseyin Nasr. İslam Kozmoloji. Öğretilerine Giriş Istanbul, 1985.

Vincent Ryan Ruggiero. Becoming a Critical Thinker. USA: Library

of Congress, 2002.

Walzer Richard. Greek Into Arabic, University of South Carolina Press, 1970.

Yumna Tarif Havli. Buhus Fi Historyul Ulum ‘Indel ‘Arab, London, 2018.

Zeki Velidi Togan. "The Conception of Tankidi in the Medieval

Islamic World" in The Islam Tetkikleri Institutesü Dergisi / Еdit. by

Zeki Velidi Togan, I, parts 1–4 (1953), (Istanbul, 1954 (Eng.

Translation: "The Concept of Critical Historiography In The Islamic

World Of The Middle Ages" Islamic Studies, Autumn 1975, Vol. 14,

No. 3 (Autumn 1975).

##submission.downloads##

##submissions.published##

##submission.updatedOn##

##issue.issue##

##section.section##

Articles