XIVA XONLIGIDA POCHTA-TELEGRAF KONTORASINING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI (XX ASR BOSHLARI): BINO, USKUNALAR VA APPARATLAR

Tarix va tarixshunoslik

##article.authors##

  • Shahloxon Abduganiyeva O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti tayanch doktoranti

##semicolon##

https://doi.org/10.66803/2026.1.184

##semicolon##

Xiva xonligi##common.commaListSeparator## telegraf##common.commaListSeparator## pochta kontorasi##common.commaListSeparator## apparat Morze##common.commaListSeparator## eklektik uslub##common.commaListSeparator## yozuv mexanizmlari##common.commaListSeparator## galvanik elementlar##common.commaListSeparator## “Xiva xonlari devonxonasi”##common.commaListSeparator## mustamlakachilik siyosati##common.commaListSeparator## modernizatsiya

##article.abstract##

Ushbu maqola Xiva xonligi pochta-telegraf xizmati tarixi, xususan, uning shakllanishi va rivojlanishining tarixiy manbalar asosidagi tadqiqiga bag‘ishlangan. Tadqiqotda xonlik hududida pochta aloqasining tashkil etilish xususiyatlari, uning davlat boshqaruv tizimi, diplomatik munosabatlar va mintaqaning savdo-iqtisodiy aloqalaridagi o‘rni ko‘rib chiqiladi. XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Xiva kommunikatsiya tizimini modernizatsiya qilishning muhim bosqichiga aylangan telegraf aloqasini joriy etish, telegraf binosini qurish, uni aloqa uskunalari va apparatlari bilan ta’minlash jarayoniga alohida e’tibor qaratilgan. Arxiv hujjatlari, tarixiy yilnomalar, rasmiy yozishmalar va rossiyalik tadqiqotchilarning materiallari asosida pochta-telegraf bo‘limi faoliyati, uning ma’muriy tuzilmasi, vazifalari hamda tezkor axborot almashinuvini ta’minlashdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Xiva xonligi pochta-telegraf xizmatining Rossiya imperiyasi muassasalari bilan o‘zaro hamkorligi masalalari, shuningdek, yangi aloqa vositalarining aholi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy hayotiga ko‘rsatgan ta’siri o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari Xiva xonligi aloqa infratuzilmasini rivojlantirishda pochta-telegraf tizimining rolini yanada to‘liqroq ochib berish va uning Markaziy Osiyo kommunikatsiyalari tarixidagi o‘rnini belgilash imkonini beradi. Maqola xonlikdagi modernizatsiya jarayonlari va mintaqada aloqa vositalari rivojlanishini o‘rganishda tarixiy manbalarning ahamiyati haqidagi ilmiy tasavvurlarni kengaytirishga xizmat qiladi.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

##submission.citations##

Abdullayeva, N.B. (2025) Popitki modernizatsii Xivinskogo xanstva v konse XIX – XX veka. Tashkent. [Abdullaeva, N.B. (2025). Attempts to modernize the Khiva Khanate in the late nineteenth and early twentieth centuries. Tashkent. (in Russian)].

Abdunabiyev, A.G. (1991). Ocherki istorii razvitiya svyazi v Uzbekistane: sotsialno politicheskiye aspekti. Tashkent. [Abdunabiyev, A.G. (1991). Essays on the history of the development of communications in Uzbekistan: socio-political aspects. Tashkent. (in Russian)].

Arxiv Xorezmskoy oblasti, f. № 346. (1927–1932). [Archieve of Khorezm region, f. № 346. (1927–1932)].

Babadjanov, B. (2020). Epigrafika v arxitekturnom landshafte Xivi: mecheti, pogrebalnie kompleksi, medrese, dvorsi, vorota. Avstriyskaya akademiya nauk. Vena. [Babadzhanov, B. (2020). Epigraphy in the architectural landscape of Khiva: mosques, funerary complexes, madrasas, palaces, gates. Austrian Academy of Sciences. Vienna. (in Russian)].

Bayoniy, M.Yu. Shajarayi Xorazmshoxiy. O‘zR FAShI qo‘lyozmasi, inv № 9596. [Bayani, M. Y. Genealogy of the Khorezmshahs. Manuscript of the Al-Biruni Institute of Oriental Studies collection, No. 9596. (in Uzbek)].

Boltayev, A. Xiva esdaliklari. (qo‘lyozma) O‘zR FAShI qo‘lyozmasi, inv. № 11645. [Baltaev, A. Memoirs of Khiva. Manuscript of the Al-Biruni Institute of Oriental Studies collection, No. 11645. (in Uzbek)].

Bregel, Yu.Ye. (1959). Rasseleniye turkmen v Xivinskom xanstve v XIX veke (po materialam arxiva xivinskix xanov). – Sb. Strani i narodi Vostoka. T.1, Moskva. [Bregel, Y. E. (1959). Settlement of the Turkmens in the Khiva Khanate in the nineteenth century (Based on materials from the archive of the Khivan khans). In Countries and Peoples of the East. Vol. 1, Moscow. (in Russian)].

Gasunayev, N. (1981). Xiva. Tashkent. [Gasunayev, N. (1981). Khiva. Tashkent. (in Russian)].

Ivanov, P.P. (1937). Novie materiali po istorii Sredney Azii (Po povodu otkritiya arxiva

xivinskix xanov). – Jurnal Istorik-marksist. Vip. 3, Moskva. [Ivanov, P. P. (1937). New materials on the history of Central Asia (On the discovery of the archive of the Khivan khans)]. In Istorik-marksist, №3, Moscow (in Russian)].

Lavrov, A.V. (1950). Gradostroitelnaya kultura Sredney Azii (s drevnix vremen do vtoroy polovini XIX veka). Moskva. [Lavrov, A.V. (1950). The urban planning culture of Central Asia (from ancient times to the second half of the 19th century). Moscow. (in Russian)].

Lobachevskiy, V.V. (1912). Voyenno–statisticheskoye opisaniye Turkestanskogo voyennogo okruga: Xivinskiy rayon. Izdaniye shtaba voyennogo okruga. Tashkent. [Lobachevskiy, V. (1912). Military-statistical description of the Turkestan Military District: Khiva district.

Publication of the Headquarters of the Turkestan military district. Tashkent. (in Russian)].

Mankovskaya, L, Bulatova, V. (1978). Pamyatniki zodchestva Xorezma. Tashkent. [Mankovskaya, L., Bulatova, V. (1978). Architectural monuments of Khorezm. Tashkent. (in Russian)].

Matniyozov, M. (1996). Xorazm tarixi. Urganch. [Matniyozov M. (1996). History of Khorezm. Urganch. (in Uzbek)].

Munirov, Q. (2002). Xorazmda tarixnavislik (XVII–XIX va XX asr boshlari). Toshkent. [Munirov, K. (2002). Historiography in Khorezm (17th–19th centuries and the beginning of the 20th century). Tashkent. (in Uzbek)].

Muxammedov, Yu.X. (1959). O‘zbekistonda pochta aloqasi. Toshkent. [Mukhamedov, Yu.Kh. (1959). Postal communication in Uzbekistan. Tashkent. (in Uzbek)].

Natsionalniy arxiv Respubliki Uzbekistan. F. №№ I-125, I-43, I-2. [National Archive of the Republic of Uzbekistan, F. № I–125, I–43, I–2].

Pogorelskiy, I.V. (1968). Ocherk ekonomicheskoy i politicheskoy istorii Xivi i Xivinskogo xanstva konsa XIX–nachala XX vv. (1873–1917). Moskva. [Pogorelskiy, I.V. (1968). An essay on the economic and political history of Khiva and the Khivan Khanate in the 19th – early 20th century. (1873–1917). Moscow. (in Russian)].

Salamullayev, X.S. (1994). O‘zbekistonda aloqa tarmoqlari va vositalarining asosiy yo‘nalishlari, yutuqlari va muammolari: tarixiy nuqtayi nazar (1917-1941). Toshkent. [Salamullayev X.S. (1994). Mayin directions, achievements and problems of communication

networks and means in Uzbekistan: a historical perspective (1917–1941). (in Uzbek)].

Sobirov, O. (1993). Islomxo‘janing o‘limi. Jurnal Xiva. №3. Xiva. [Sobirov O. (1993). Islomhoja’s death. In Khiva. Vol.3. Khiva. (in Uzbek)].

Xalikova, R.Ye. (2024). Iz istorii Turkestanskogo kraya: politika zavoyevaniya i kolonizatsii Rossiyskoy imperiyey. Tashkent. [Xalikova, R. E. (2024). From the history of Turkestan: the policy of conquest and colonization by the Russian Empire. Tashkent. (in Russian)].

Xiva shahri davlar arxivi. F. №230. (1942–1946). [State archieve of the city of Khiva. F. №230. (1942–1946)].

##submission.downloads##

##submissions.published##

2026-06-30

##issue.issue##

##section.section##

Articles